Straalrot bij het Paard

Er is waarschijnlijk geen ander hoefprobleem dat in de paardenwereld zo vaak voorkomt en zo sterk wordt onderschat als rotstraal. Voor veel paardenmensen is rotstraal al zo normaal geworden dat ze het afdoen als een natuurlijk kwaad waarmee je nu eenmaal moet leven. Waar zit het probleem dan eigenlijk?

Daarom is rotstraal problematisch

Rotstraal is allesbehalve normaal: de hoef is aangetast door hoornafbrekende bacteriën, die een vicieuze cirkel in gang zetten. De bacteriën vreten namelijk het straalhoorn aan, waardoor de straal in de loop van de tijd steeds minder wordt. De straal heeft echter de belangrijke taak om in het achterste deel van de hoef als kussen te fungeren. Enerzijds heeft hij een dempende functie en anderzijds zorgt hij er bij het neerkomen voor dat het balgedeelte van de hoef uit elkaar wordt gedrukt. Dat is bijzonder belangrijk voor het hoefmechanisme

Als de hoefstraal deze taak niet meer kan vervullen, wordt de hoef aan de achterkant steeds smaller – er ontstaat een dwanghoef. Daardoor wordt de (toch al verkommerde) straal nog verder ingeklemd, de doorbloeding in de hoef verminderd en de groei van de straal belemmerd. Bovendien worden de straalgroeven erg smal, waardoor er meer vuil in blijft zitten en het bacterieel milieu wordt bevorderd. De situatie wordt dus steeds erger.

Bij gevorderde rotstraal kunnen de bacteriën zich uiteindelijk tot aan de gevoelige lederhuid doorvreten – uiterlijk dan veroorzaakt elke aanraking in dit gebied pijn. Als paardeneigenaar merk je dat doordat je paard pijnlijk reageert bij het uitkrabben van de straalgroef.

Veel paarden veranderen dan ook hun gangbeeld, omdat ze het pijnlijke gebied bij het neerzetten niet willen belasten. In plaats van een gezonde verzenlanding tonen velen dan een teenlanding of kreupelheid, vooral op zachte bodems (omdat de hoef hier inzakt en er meer druk op de pijnlijke straal komt).

Wanneer de bacteriën zich uiteindelijk tot aan de lederhuid hebben doorgevreten, kan de situatie nog drastisch verergeren: in sommige gevallen begint de geïrriteerde lederhuid woekerend noodhoorn te produceren – dan is er sprake van straalkanker.

Zover hoeft het echter niet te komen. Om rotstraal effectief te kunnen bestrijden (of helemaal te voorkomen), is het belangrijk om de oorzaken nader te bekijken.

Oorzaken van rotstraal

De schuld van rotstraal ligt primair bij de bacterie “Fusobacterium necrophorum”. Dat is een anaerobe bacterie (dat wil zeggen dat hij onder zuurstofarme omstandigheden leeft), die tot de normale flora van veel zoogdieren behoort (men vindt hem o.a. in onze menselijke mondholte en het spijsverteringskanaal van diverse huisdieren). Wanneer deze bacteriën bijvoorbeeld via paardenmest in de hoef terechtkomen en daar onder luchtafsluiting blijven zitten, voelen ze zich uitstekend en vreten ze het zachtste hoorn aan dat ze kunnen vinden: het straalhoorn.

Waarom hebben dan niet alle paarden rotstraal? Want vroeg of laat stapt elk paard wel eens in een mesthoop, zelfs in de schoonste stal.

Het antwoord is eenvoudig: een gezonde hoef is weerbaar en zelfreinigend. Wanneer het paard beweegt en de straal gezond is, valt het vuil snel vanzelf uit de hoef. Bovendien is een gezonde straal relatief hard en wordt hij daardoor niet zo makkelijk aangetast.

Anders ziet het er echter uit wanneer de hoef al een dwangsituatie vertoont, sterk verwaarloosd is of de straal niet meer helemaal gezond is. Onder dergelijke omstandigheden is de hoef vatbaarder voor allerlei infecties en blijft mest hardnekkiger in de straalgroeven hangen. Dat is ook het geval wanneer het paard permanent op met fecaliën doordrenkte bodem staat of zich niet voldoende op harde ondergrond kan bewegen.

Zo bestrijd je rotstraal effectief

Veel paardeneigenaren raken vertwijfeld over de opgave om rotstraal duurzaam onder controle te krijgen. De reden is eenvoudig: meestal wordt er enkel een preparaat op de hoefstraal aangebracht dat de rotstraal zou moeten elimineren. Maar als de eigenlijke oorzaak niet wordt weggenomen, is dat een strijd tegen windmolens.

Om rotstraal dus op de lange termijn kwijt te raken, moeten zowel de oorzaken worden bestreden als de acute infectie worden behandeld. Het probleem moet als het ware vanuit twee kanten worden bekeken en opgelost.

Houderij verbeteren

Allereerst moet er gezorgd worden voor voldoende hygiëne en beweging. Je paard zou dagelijks meerdere uren droog en schoon moeten kunnen staan en zich vrij moeten kunnen bewegen.

Afhankelijk van hoe erg de situatie al is, moeten eventueel ook de bodemomstandigheden worden aangepast. Als de straal al ernstig gedegenereerd is en er een massieve bal- of verzendwang heerst, dient er voor een meegevende laag op een hardere ondergrond te worden gezorgd. Zandbodem is hier ideaal voor geschikt. Op zo'n bodem kan de hoef inzakken en kan de (verkommerde) straal weer bodemcontact krijgen. Op deze manier wordt de straal gestimuleerd en tot groei aangezet en kan hij weer zijn bijdrage aan het hoefmechanisme leveren – en een bestaande verzen- of baldwang tegengaan.

Hoeven regelmatig correct bekappen

De juiste hoefbewerking met de juiste tussenpozen is een belangrijke bouwsteen om rotstraal onder controle te krijgen. Aangetaste hoorndelen moeten zorgvuldig worden verwijderd. De zijbalken moeten tot een functionele maat worden ingekort en eventuele hefbomen – ook aan de hoefwand – moeten worden weggenomen. Eventueel moet ook de stand van de hoef gecorrigeerd worden, mocht het achterste straal-verzengebied overbelast zijn.

Hoeven correct reinigen en rotstraal behandelen

Als laatste bouwsteen moet de infectie zelf worden bestreden. In oppervlakkige gevallen volstaat dagelijks uitkrabben en eventueel grondig afschrobben met een milde zeep (bijv. kernzeep of groene zeep).

Bij diepzittende rotstraal moeten de aangetaste gebieden daarentegen dagelijks met een geschikt middel worden behandeld. Daarbij is het minder belangrijk welk middel wordt gebruikt, maar veel meer hoe het wordt toegepast. Eerst moet de geïnfecteerde straalgroef grondig van het aangetaste materiaal worden ontdaan. Daarvoor heeft het zijn nut bewezen om een afgerond houten stokje met een dun, zacht doekje te omwikkelen en door de straalgroef te trekken tot de zwarte, smerige laag verwijderd is. Als je paard hierop gevoelig reageert, moet je uiterst voorzichtig te werk gaan: mogelijk heb je dan al te maken met blootliggende lederhuid en die mag absoluut niet door de reiniging worden geïrriteerd.

voor-na vergelijking:

Daarna kun je uiteindelijk het middel van je keuze aanbrengen. Ook hier geldt weer: als de rotstraal al he