Klebebeschlag bij artrose, kogelpeesbeschadiging etc.

Wanneer paarden orthopedische problemen hebben – dus afwijkingen, aandoeningen of verwondingen aan het steun- en bewegingsapparaat –, adviseren dierartsen vaak een orthopedisch beslag. Daaronder verstaat men beslagen die ofwel anders gevormd zijn, anders worden aangebracht dan gewone beslagen, of uit een ander materiaal bestaan c.q. met andere materialen worden gecombineerd.

Aangezien er inmiddels voor gezonde hoeven een grote verscheidenheid aan gelijmde alternatieven voor het traditionele beslag bestaat, rijst de vraag: zijn lijmbeslagen ook geschikt bij orthopedische problemen?

Daarvoor moeten we eerst bekijken welke doelen met orthopedische beslagen worden nagestreefd. Vervolgens kunnen we nagaan of het gewenste effect ook met moderne kunststof lijmbeslagen kan worden bereikt.

Werking van orthopedische beslagen

Bij orthopedische aandoeningen of verwondingen is altijd een dierarts nodig om een diagnose te stellen en een therapieplan op te stellen. Dit zal in veel gevallen ook een orthopedisch beslag omvatten, d.w.z. de dierarts moet definiëren welk doel met de hoefbescherming bereikt moet worden. De hoefsmid of hoefverzorger dient dan de individueel best passende uitvoering voor deze doelstelling te kiezen.

De volgende lijst laat zien welke effecten men vaak met orthopedische lijmbeslagen wil bereiken en of deze ook met lijmbeslagen te realiseren zijn:

Demping

Juist bij degeneratieve aandoeningen zoals artrose of verbening van het hoefkraakbeen wordt de schokdempende functie van de hoef c.q. het gewricht na verloop van tijd aanzienlijk verminderd, en een dempende inlegzool in het beslag moet deze functie compenseren. Maar ook paarden met dunne zolen of hoefbevangenheid zijn vaak gebaat bij een verhoogde demping door middel van inlegzolen en/of vulling, om bij het neerzetten van de hoef schokken in de gevoelige structuren te verminderen.

Is dat ook met een lijmbeslag mogelijk?

Ja, zeker. Kunststofplaten zonder metalen kern hebben het voordeel dat ze van nature al meer demping bieden dan een star materiaal zoals ijzer of aluminium. Daarnaast kunnen lijmbeslagen ook met zachte inlegzolen en vulling worden uitgerust, die een extra portie schokdemping bieden.

Wijziging van het afrolpunt

Via de wijziging van het afrolpunt kan worden beïnvloed wanneer de hoef van de bodem loskomt, d.w.z. hoe lang hij op de grond blijft en in welke mate daarbij het buigapparaat van de betreffende ledemaat wordt gerekt. In de allermeeste gevallen wil men het afrolpunt naar achteren verplaatsen, zodat het paard sneller kan afrollen en daardoor de buigpezen en het hoefrolcomplex worden ontlast. Bovendien wordt daardoor de hefboomwerking op de hoefwand verminderd, wat bijvoorbeeld bij hoefbevangenheid wenselijk is.

In zeldzame gevallen (bijvoorbeeld bij een bokhoef bij een veulen) wordt daarentegen de teen kunstmatig verlengd, zodat de hoef langer op de grond blijft en de buigpezen meer worden gerekt.

Is dat ook met een lijmbeslag mogelijk?

Ja, absoluut. De basisplaat van een lijmbeslag kan qua vorm (bijv. rechte teen), positionering op de hoef (bijv. teruggeplaatst) en met betrekking tot het afrolpunt naar wens worden aangepast. Het kunststof kan zeer eenvoudig worden bijgeslepen, wat ook een sterke afronding rond het hele lijmbeslag ("rock-'n-roll-beslag") mogelijk maakt.

Wijziging van de medio-laterale balans

Onder medio-laterale balans verstaat men het uitbalanceren van de hoef tussen de binnen- en buitenzijde ("links-rechts").

Bij paarden die door verwondingen, chronische aandoeningen (bijv. spat) of vanwege hun bouw één hoefzijde duidelijk meer belasten dan de andere, kan het gevolg zijn dat de meer belaste hoefwand onder de hoef wordt geschoven ("wandloper") en de belastingsverhoudingen in de hoef verschuiven. De meer belaste kant lijkt dan van onderaf "smaller" en de minder belaste kant lijkt "breder". In dergelijke gevallen wordt vaak een orthopedisch beslag geadviseerd dat aan de ondergeschoven zijde een verbreding heeft, om een vergroting van het steunvlak aan deze kant te bereiken. Daardoor moet de belasting weer gelijkmatig worden verdeeld – de beide hoefhelften lijken weer even groot.

Soms wil men door wijziging van de medio-laterale balans ook expliciet een verschuiving van de belastingsverhoudingen naar één kant bereiken (dus een gewenste afwijking van de "normale" stand), om bijvoorbeeld bij een acute verwonding een pees of een gewricht tijdelijk te ontlasten.

Is dat ook met een lijmbeslag mogelijk?

In principe kan ook de kunststofplaat van een lijmbeslag aan één zijde worden verbreed (bijv. door aanlassen van extra kunststofdelen). Hierbij dient echter opgemerkt te worden dat het kunststof – in tegenstelling tot een star hoefijzer – meegevend is, d.w.z. de plaat vervormt bij het neerzetten van de hoef enigszins (wat normaal ook gewenst is). Daarom kan de kunststofplaat niet onbeperkt worden verbreed, omdat er anders door de buigzaamheid een hefboomwerking aan de meer belaste hoefzijde kan ontstaan. Als men dit weet, kan men echter met een kleine truc tegenwerken: de uitstekende rand van de verbrede plaat kan naar de hoef toe met kunsthoorn worden opgevuld, om de vervorming van de kunststofplaat te minimaliseren.

Wijziging van de dorso-palmare balans

Onder de dorso-palmare balans verstaat men het uitbalanceren van de hoef tussen de teen en het verzengedeelte ("voor-achter").

Via een orthopedisch beslag kan de hoef steiler worden gezet, om bijvoorbeeld een ontlasting van de buigpezen c.q. het hoefrolcomplex te bereiken. Ook kunnen hierbij de takken in het verzengedeelte worden verlengd of gesloten, om het draagvlak te vergroten of overmatig wegzakken op zachte bodems te voorkomen (wat bijvoorbeeld bij sommige gevallen van kootbeenstrekkerbeschadiging gewenst is). Hiervoor worden meestal wiggen en/of rondijzers ingezet.

Is dat ook met een lijmbeslag mogelijk?

Ja, ook met een lijmbeslag kan de dorso-palmare balans worden beïnvloed en de hoef steiler worden gezet. Daartoe kan ofwel de basisplaat zelf worden afgeschuind of kunnen kunststofwiggen worden ingelast. Bij het verlengen van de takken naar achteren moet iets soortgelijks in acht worden genomen als bij de zijdelingse verbreding: de kunststofplaat is buigzaam en zou een verhoogde hefboom op de verzenen kunnen veroorzaken. Er kan echter worden gewerkt met een verstijving van de basisplaat in het verzengedeelte, bijv. via een stijve carboninleg.

Reductie van het hoefmechanisme c.q. verstijving van de hoornkapsel

Normaal gesproken wil men met een hoefbescherming het natuurlijke hoefmechanisme zo min mogelijk beïnvloeden, d.w.z. de hoornkapsel moet in alle richtingen kunnen bewegen en de doorbloeding mag niet worden beperkt. In bepaalde gevallen wil men echter juist het tegenovergestelde bereiken en de hoef gedurende een beperkte tijd zo veel mogelijk immobiliseren. Daartoe behoren klassiek hoefbeen(tak)breuken, hoornzuil-operaties, sommige gevallen van hoefbevangenheid enz.

Wanneer de dierarts een immobilisatie van de hoef geïndiceerd acht, wordt klassiek een zo star mogelijk beslag gekozen, dat de hoefkapsel mechanisch fixeert, bijv. met zijkappen, extra spijkers tot in het verzengedeelte en/of gesloten ijzers.

Is dat ook met een lijmbeslag mogelijk?

Standaard is een lijmbeslag erop gericht het hoefmechanisme zo goed mogelijk te behouden, daarom is de beperking door het lijmbe