Lijm voor Plakbeslag – Verschillen en Bijzonderheden

Alternatieve hoefbescherming – oftewel alternatieven voor het traditionele beslag – wordt in de paardenwereld steeds populairder. Daar zijn veel goede redenen voor (meer daarover in ons artikel “Wat maakt een goede hoefbescherming?”) en waar het vroeger vooral hoefschoenen waren, zijn tegenwoordig verschillende varianten van gelijmde hoefbescherming (“plakbeslag” of “lijmbeslag”) in opmars. Plakbeslag heeft een reeks voordelen: niet alleen kunnen de hoeven zich hiermee zeer goed ontwikkelen, ook is het voor jou als paardeneigenaar heel eenvoudig in het dagelijks gebruik. Eenmaal geplakt hoef je je tot de volgende hoefafspraak nergens zorgen om te maken – het gewoon uitkrabben van de hoeven volstaat normaal gesproken als onderhoud.

Toch is er nog steeds enige scepsis ten aanzien van lijmbeslag; de meest voorkomende zorg is dat de lijm de hoef zou beschadigen. Daarom willen we dit aspect nu wat nader belichten en kijken we naar de verschillen en bijzonderheden.

Lijmbeslag is niet gelijk aan lijmbeslag

Eerst moeten de verschillende lijmsystemen worden onderscheiden. Want: gelijmde hoefbescherming is niet gelijk aan gelijmde hoefbescherming! Grofweg zijn de huidige systemen op de markt in twee categorieën in te delen:

1. voorgevormde schalen die met een 2-componentenlijm (2K-lijm) over het hele oppervlak op de hoef worden aangebracht
2. individueel aangepaste grondplaten die met aangelaste lipjes en secondelijm puntsgewijs aan de hoefwand worden bevestigd (tot deze variant behoort de Goodsmith)

Bij beide varianten is het belangrijk te benadrukken dat de lijm alleen aan de hoefwand hecht – er wordt geen lijm op de zool aangebracht.

Afgezien van deze overeenkomst verschillen deze twee systemen echter fundamenteel en hebben ze ook uiteenlopende effecten op het hoornmateriaal.

2K-lijm of secondelijm?

Laten we eerst de chemische basis van beide varianten wat nauwkeuriger bekijken. Beide systemen behoren tot de groep van “chemisch uithardende lijmen”, wat simpelweg betekent dat beide lijmen via een chemische reactie uitharden.

Secondelijm op basis van cyanoacrylaat

Secondelijmen zijn lijmen op basis van cyanoacrylaat en de chemische reactie wordt door watermoleculen op gang gebracht. Daarvoor is de normale luchtvochtigheid al voldoende. Deze lijm heeft voor het uitharden dus per se vocht nodig, wat het gebruik op het paard erg eenvoudig maakt, omdat de hoeven niet volledig droog hoeven te zijn.

Dat is ook de reden waarom je bij het werken met secondelijm voorzichtig moet zijn: in principe is cyanoacrylaat niet gevaarlijk voor organismen, en daarom wordt deze lijm ook gebruikt voor het lijmen in aquaria en in medische wondlijmen. Maar omdat hij bij het uitharden vocht verbruikt, droogt hij de oppervlakken van de te lijmen delen een beetje uit. Op gezonde huid (en hoefhoorn) is dit onschadelijk, maar de lijm mag niet in contact komen met sterk vochthoudend weefsel zoals ogen en slijmvliezen, omdat daaraan zeer snel veel vocht zou worden onttrokken.

Zoals bij veel chemische reacties komt ook bij het uitharden van secondelijm warmte vrij. De warmteontwikkeling is bij dit soort lijm echter zeer gering, omdat cyanoacrylaten alleen goed uitharden (en dus betrouwbaar lijmen) wanneer ze in een zeer dunne laag (<0,2 mm) worden gebruikt. Bij zulke kleine hoeveelheden is de warmteafgifte zelfs op onze menselijke huid nauwelijks waarneembaar en dus ook voor de hoef onschadelijk.

2-componentenlijm

Bij de 2K-lijmen bestaan verschillende chemische samenstellingen. In alle gevallen is er een basisstof die met een verharder wordt vermengd, met deze reageert en daardoor uithardt.

Net als bij secondelijm ontstaat ook bij 2K-lijmen door de chemische reactie warmte tijdens het uitharden. Omdat 2K-lijm echter dikker wordt aangebracht dan secondelijm, ontstaat hier ook meer warmte. Een gezonde paardenhoef met een voldoende dikke hoefwand (min. 5,4 mm) biedt een goede isolatielaag tegen de hogere temperaturen. Voorzichtigheid is echter geboden bij beschadigde hoefwanden (bijv. met nagelgaten) of zeer dunne hoefwanden (door afbreken, dun raspen of gewoon vanwege een zeer kleine hoefgrootte bij veulen- of ponyhoeven), omdat de warmte hier zelfs tot in de lederhuid kan doordringen en mogelijk schade kan veroorzaken. Hierover zijn tot nu toe weinig studies (en als die er zijn, gaan ze vooral over de effecten van een heet ingebrand hoefijzer en niet over kunststof plakbeslag), maar in het algemeen worden eiwitten vanaf 45 °C onherstelbaar beschadigd – en hoefhoorn bestaat voor het overgrote deel uit eiwitten.

Naast de verhoogde warmteontwikkeling heeft de dik aangebrachte laag 2K-lijm nog een ander nadeel: de hoef wordt op dat gebied over een groot oppervlak afgesloten. Terwijl er bij het plakken met lipjes en secondelijm altijd wat vrij oppervlak tussen de lipjes overblijft (waar de hoef dus kan “ademen”), wordt met 2K-lijmen meestal een groot deel van de wand tot aan de draagrand met lijm afgesloten. Aangezien de hoef echter voortdurend vocht afgeeft, kan er achter de lijmlaag een vochtig milieu ontstaan. Voor een gezonde hoef is dat normaal gesproken geen probleem, maar voorzichtigheid is geboden wanneer de hoef al beschadigd is (door scheuren, nagelgaten, bros hoorn enz.), omdat er anders een verhoogde ophoping van bacteriën en schimmels in de hoefwand kan optreden.

Maar hoe zit het met de chemische bestanddelen van 2K-lijmen? Beschadigen die het hoefhoorn direct? Daarvoor moeten we de basisstoffen wat nauwkeuriger bekijken.

2K-lijm op basis van polyurethaan (PUR)

De meeste 2K-lijmen op het gebied van de paardenhoef zijn gebaseerd op polyurethaan. Polyurethaan vormt daarbij de primaire component van dit lijmsysteem. Als verharder wordt isocyanaat gebruikt: zodra het polyurethaan met isocyanaat wordt vermengd, start de chemische reactie tot uitharding. Daarbij komt isocyanaat als damp weer vrij. Isocyanaten kunnen echter celmembranen beschadigen en daardoor huidirritaties veroorzaken. Ze mogen met name niet worden ingeademd.

Bij toepassing op de paardenhoef is het risico gering, omdat er meestal op goed geventileerde plaatsen of in de buitenlucht wordt gewerkt. Toch moet je er bij het gebruik van PU-lijmen op letten dat de lijm niet direct op de huid komt en dat bij het uitharden geen dampen worden ingeademd – noch door jou, noch door je paard.

2K-lijm op basis van methylmethacrylaat (MMA)

Methylmethacrylaat wordt in veel gebieden van de kunststoftechniek toegepast, o.a. voor de productie van acrylplaten, in de tandheelkunde, als botcement en voor het modelleren van kunstnagels. Methylmethacrylaat kan echter huidirritaties en contactallergieën veroorzaken, en daarom worden in alle toepassingsgebieden verhoogde veiligheidsmaatregelen aanbevolen. Menselijke huid mag geen direct contact hebben met methylmethacrylaat en het mag zeker niet worden ingeademd (bijv. slijpstof van deze kunststoffen). Er mag daarom van uitgegaan worden dat hetzelfde ook voor onze paarden geldt.

In hoeverre MMA-lijmen hoefhoorn kunnen beschadigen, daarover is geen zeker inzicht. Aangezien de hoornkapsel echter dood weefsel is, mag niet worden aangenomen dat er directe schade kan worden aangericht. Direct contact met levend weefsel (bijv. blootliggende lederhuid) moet echter absoluut vermeden worden.

Beschadigen de gebruikte reinigers de hoef?

Afgezien van de lijmen zelf komen bij lijmbeslag nog andere chemicaliën in aanraking met de hoef: namelijk de reinigers die worden gebruikt om de hoefwand voor te bereiden op de lijm.

Afhankelijk van het lijmtype en de fabrikant worden verschillende reinigingsmiddelen aanbevolen waarmee zowel de hoefwand als het plakbeslag zelf ontvet en gereinigd moeten worden:

• Alcohol (spiritus/ethanol, (iso-)propanol)
• Aceton (nagellakremover)
• Remmenreiniger

Terwijl alcohol bij uitwendig gebruik grotendeels als onschadelijk wordt beschouwd, worden aceton en remmenreiniger als schadelijk voor de gezondheid gezien. De schadelijkheid heeft echter vooral betrekking op de dampen, d.w.z. bij inademing kunnen de luchtwegen worden geïrriteerd.

Op gezonde huid werken ze daarentegen alleen uitdrogend, waardoor van een vergelijkbare werking op de hoef kan worden uitgegaan.

Conclusie

Samengevat kan men zeggen: wanneer je paard een lijmbeslag krijgt,