Hoeflederhuidontsteking - "Pododermatitis"

De hoeflederhuid is de "levende" (doorbloede) laag direct onder de hoornschoen. Zij zorgt voor de hoornproductie en verbindt zo als het ware het inwendige van de hoef met de hoornschoen.

Bij een ontsteking van de lederhuid zwelt deze op, net zoals dat bij andere weefselsoorten bij een ontstekingsreactie eveneens het geval is. Omdat de hoefschoen echter zeer stug is, drukt de zwelling op gevoelig weefsel en veroorzaakt duidelijke pijn. Afhankelijk van de oorzaak en de lokalisatie van de hoeflederhuidontsteking onderscheidt men verschillende aandoeningen.

Verschillende soorten hoeflederhuidontsteking

In de hoef bevinden zich verschillende soorten lederhuiden en al deze kunnen ontsteken: kroon-, bal-, zool-, straal- en wandlederhuid. De ontsteking kan daarbij ofwel plaatselijk begrensd ofwel diffuus (grootvlakkig) zijn.

Bovendien kan de hoeflederhuidontsteking verschillende oorzaken hebben: zij kan ofwel door bacteriën veroorzaakt worden (= septisch, etterig) ofwel zonder betrokkenheid van een verwekker ontstaan (= aseptisch, niet-etterig).

Daarnaast kan een hoeflederhuidontsteking ofwel acuut ofwel chronisch zijn.

Afhankelijk van de combinatie van deze factoren kunnen de volgende varianten worden onderscheiden:

• septische hoeflederhuidontsteking: deze wordt aangeduid als abces of hoefzweer
• aseptische hoeflederhuidontsteking: hierbij kunnen weer de volgende vormen worden onderscheiden:
• acute of chronische kroonlederhuidontsteking (bijv. door irriterende "verzorgings"-stoffen)
• acute gelokaliseerde hoeflederhuidontsteking als gevolg van trauma (hiertoe behoren ook de "steengallen")
• acute diffuse zoollederhuidontsteking (bijv. door overbelasting of te invasieve hoefbewerking)
• per definitie behoort ook hoefbevangenheid tot de niet-etterige hoeflederhuidontstekingen – maar let op: er zijn verschillende oorzaken voor hoefbevangenheid en de meest voorkomende daarvan (probleem van de hormoonstofwisseling) gaat niet gepaard met een ontsteking van de lederhuid

De diagnose "hoeflederhuidontsteking" is dus zeer onnauwkeurig, want afhankelijk van de specifieke vorm kunnen het ziekteverloop en de behandeling volledig verschillend zijn. Een hoefabces moet heel anders worden behandeld dan een kroonlederhuidontsteking of een steengal.

Wanneer men in het algemeen spreekt van een "hoeflederhuidontsteking" zonder deze nader te specificeren, wordt meestal een aseptische (dus niet-etterige) vorm bedoeld, en wel ofwel van de zoollederhuid ofwel een plaatselijk begrensde ontsteking als gevolg van een trauma. Deze vorm willen we daarom wat nader bekijken.

Aseptische gelokaliseerde hoeflederhuidontsteking

Een plaatselijk begrensde, acute hoeflederhuidontsteking zonder etter wordt meestal veroorzaakt door een trauma, dus een krachtinwerking van buitenaf. Daartoe behoren bijvoorbeeld de volgende oorzaken:

• stenen (klemmend in de zijstraalgroef of in het beslag, krachtig trappen op een steen), daarom wordt deze vorm ook wel "steengal" genoemd
• verkeerd aangepaste/aangebrachte hoefijzers (bijv. te kort of te wijd, drukkende zijkappen enz.)
• druk van hoefnagels
• stoten van de hoef tegen de boxwand of hindernisbalken

Vaak worden de betreffende plekken later bij het uitgroeien bij lichte hoeven zichtbaar als geelachtig of oranje-roodachtig gekleurd hoorn, dat vaak ook meer gecomprimeerd is ("noodhoorn"). Bij donkere hoeven zijn dergelijke verkleuringen niet zichtbaar, maar de plekken zijn daar natuurlijk toch net zo aanwezig.

De aseptische hoeflederhuidontsteking geneest normaal gesproken vanzelf weer, zodra de oorzaak is weggenomen. De hoef kan daarbij echter worden ondersteund door het ontstoken gebied te ontlasten en zacht te leggen (bijv. in een zacht ingestrooide box of ook met een tijdelijke hoefbescherming). In ernstigere gevallen zijn ook pijnstillers en ontstekingsremmende medicijnen zinvol.

Tekst en beelden: Nathalie Kurz

>> Bronnen

• https://campus.fei.org/local/globalglossary/view.php?mode=letter&hook=pododermatitis
• https://kernkompetenz-pferd.de/hufgeschwuer-beim-pferd/
• "Der Huf: Lehrbuch des Hufbeschlages", Lutz-Ferdinand Litzke en Burkhard Rau, 2012, 6e druk
• https://www.tiermedizinportal.de/tierkrankheiten/pferdekrankheiten/huflederhaut-entzundung-pododermatitis-beim-pferd
• http://www.go-barhuf.de/index.php?p=156000