Hoeflederhuidontsteking - "Pododermatitis"

De hoeflederhuid is de "levende" (doorbloede) laag direct onder de hoornkapsel. Ze zorgt voor de hoornproductie en verbindt zo als het ware het binnenleven van de hoef met de hoornkapsel.

Bij een ontsteking van de lederhuid zwelt deze net als andere weefseltypen bij een ontstekingsreactie. Doordat de hoefkapsel echter zeer star is, drukt de zwelling op gevoelig weefsel en veroorzaakt deze duidelijke pijnen. Afhankelijk van oorzaak en lokalisatie van de hoeflederhuidontsteking onderscheidt men verschillende ziekten.

Verschillende soorten hoeflederhuidontsteking

In de hoef bestaan verschillende soorten lederhuiden en allemaal kunnen ze ontstoken raken: zoom-, ballen-, zool-, straal- en wandlederhuid. De ontsteking kan ofwel lokaal begrensd ofwel diffuus (grootschalig) zijn.

Bovendien kan de hoeflederhuidontsteking diverse oorzaken hebben: ze kan ofwel worden veroorzaakt door bacteriën (= septisch, etterend) ofwel zonder betrokkenheid van een verwekker ontstaan (= aseptisch, niet-etterend).

Daarnaast kan een hoeflederhuidontsteking acuut of chronisch zijn.

Afhankelijk van de combinatie van deze factoren zijn de volgende varianten te onderscheiden:

• septische hoeflederhuidontsteking: deze wordt aangeduid als abces of hoefzweer
• aseptische hoeflederhuidontsteking: hier kunnen de volgende vormen verder worden onderscheiden:
• acute of chronische zoomlederhuidontsteking (bijv. door irriterende "verzorgings"-stoffen)
• acute gelokaliseerde hoeflederhuidontsteking door trauma's (waartoe ook de "steengallen" behoren)
• acute diffuse zoollederhuidontsteking (bijv. door overbelasting of te invasieve hoefbekapping)
• per definitie behoort ook hoefbevangenheid tot de niet-etterende hoeflederhuidontstekingen - maar let op: er zijn verschillende oorzaken voor hoefbevangenheid en de meest voorkomende daarvan (probleem van het hormoonmetabolisme) gaat niet gepaard met een ontsteking van de lederhuid

De diagnose "hoeflederhuidontsteking" is dus zeer onnauwkeurig, want afhankelijk van het specifieke type kunnen het ziekteverloop en de therapie volledig verschillen. Een hoefabces moet heel anders worden behandeld dan een zoomlederhuidontsteking of een steengal.

Wanneer men in het algemeen spreekt van een "hoeflederhuidontsteking" zonder deze nader te specificeren, wordt meestal een aseptische (dus niet-etterende) vorm bedoeld, namelijk ofwel van de zoollederhuid ofwel een lokaal begrensde ontsteking als gevolg van een trauma. Deze vorm willen we daarom wat nader bekijken.

Aseptische gelokaliseerde hoeflederhuidontsteking

Een lokaal afgegrensde, acute hoeflederhuidontsteking zonder etter wordt meestal veroorzaakt door een trauma, dus door een uitwendige krachtinwerking. Daartoe behoren bijv. de volgende oorzaken:

• stenen (vastgeklemd in de zijdelingse straalgroef of in het beslag, met veel kracht trappen op een steen), vandaar dat deze vorm ook "steengal" wordt genoemd
• verkeerd aangepaste/aangebrachte hoefijzers (bijv. te kort of te wijd, drukkende zijklauwen enz.)
• druk van hoefnagels
• aanstoten van de hoef tegen de boxwand of hindernisbalken

Vaak vertonen de betreffende plekken zich later bij het uitgroeien bij lichte hoeven als geelachtig of oranje-roodachtig verkleurd hoorn dat vaak ook meer gecomprimeerd is ("noodhoorn"). Bij donkere hoeven zijn dergelijke verkleuringen niet zichtbaar, maar de plekken zijn daar natuurlijk wel evenzeer aanwezig.

De aseptische hoeflederhuidontsteking neemt normaal gesproken vanzelf weer af zodra de oorzaak is weggenomen. De hoef kan daarbij echter worden ondersteund door het ontstoken gebied te ontlasten en zacht te leggen (bijv. in een zacht ingestrooide box of ook met tijdelijke hoefbescherming). In ernstigere gevallen zijn ook pijnstillers en ontstekingsremmende geneesmiddelen zinvol.

Tekst en afbeeldingen: Nathalie Kurz

>> Bronnen

• https://campus.fei.org/local/globalglossary/view.php?mode=letter&hook=pododermatitis
• https://kernkompetenz-pferd.de/hufgeschwuer-beim-pferd/
• "Der Huf: Lehrbuch des Hufbeschlages", Lutz-Ferdinand Litzke und Burkhard Rau, 2012, 6. Auflage
• https://www.tiermedizinportal.de/tierkrankheiten/pferdekrankheiten/huflederhaut-entzundung-pododermatitis-beim-pferd
• http://www.go-barhuf.de/index.php?p=156000